Μπορεί μία μειονότητα να κάνει το μπλε… πράσινο; Ίσως;!

Από Γεωργία Πετρίδου

Ας φανταστούμε πως εγώ και εσύ είμαστε στην ίδια παρέα. Είμαστε στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, κάπου ανάμεσα από το Λευκό Πύργο και την Πλατεία Αριστοτέλους. Είμαστε 6 φίλοι και θέλουμε να πάμε για φαγητό. Εγώ και εσύ θέλουμε να πάμε στο νέο τρέντι περουβιανό εστιατόριο που είδαμε στα σόσιαλ. Οι υπόλοιποι 4 φίλοι μας θέλουν να πάμε σε παραδοσιακή ταβέρνα. Ποιος θα κυριαρχήσει;

Δεν θέλω να δυσανασχετείς με το γεγονός πως είμαστε η μειοψηφία της παρέας. Η δημοκρατία υπαγορεύει πως γίνεται αυτό που θέλει η πλειοψηφία, αλλά το καλό είναι πως υπαγορεύει ότι ακόμα και οι μειονότητες έχουν την δυνατότητα να ασκήσουν μειονοτική κοινωνική επιρροή και να αλλάξουν το παιχνίδι ριζικά.

Με τον όρο μειονοτική επιρροή αναφέρομαι στην επίδραση ενός μικρότερου αριθμού ατόμων σε ένα μεγαλύτερο αριθμό σε περιβάλλοντα που δεν υπάρχει εμφανής, σχετική διαφορά ως προς το status (Dickerson, 2021). Το τελευταίο κομμάτι χρήζει ιδιαίτερης σημασίας, διότι η διαφορά ως προς το status δημιουργεί διαφορετικές συνθήκες κατα την άσκηση κοινωνικής επιρροής απο μία μειονότητα.

Κατά τη μελέτη της κοινωνικής αλλαγής και της μειονοτικής επιρροής, κάποιο άτομο μπορεί να αναλογιστεί μια φαινομενικά λογική ιδέα:

«Η κοινωνική επιρροή είναι μονής κατεύθυνσης και οδηγεί σε συμμόρφωση των μειονοτήτων στις επιταγές της πλειοψηφίας.»

Αυτό είναι παγίδα και ονομάζεται μεροληψία της συμμόρφωσης. Η συμμόρφωση δεν είναι το μοναδικό τέλος. Μπορεί να οδηγηθούμε είτε σε εξομάλυνση, δηλαδή να συμβιβαζόμαστε και η παρέα πάει για περουβιανό αύριο, είτε σε καινοτομία, δηλαδή να παρουσιάσουμε το περουβιανό με τρόπο που η μόνη λύση στη σύγκρουση μας να είναι η επικράτηση της δικής μας ιδέας.

Ο Moscovici (1976) υπογραμμίζει πως μια καινοτόμα μειονότητα η οποία αντιστέκεται στην πλειοψηφία με τρόπο που παρουσιάζει συνέπεια στην συμπεριφορά και σταθερότητα στις απόψεις και θέσεις της είναι πιο δύσκολο να αγνοηθεί απο την πλειοψηφία. Στα γνωστά «μπλε-πράσινα» πειράματα φαίνεται ξεκάθαρα ο ρόλος της συνέπειας στην άσκηση επιρροής (Moscovici et al., 1969).

Σε μια ομάδα υπήρχαν 4 αληθινοί συμμετέχοντες και 2 κρυφοί συνεργάτες των ερευνητών. Το έργο αφορούσε την αναγνώριση χρώματος των διαφανειών. Οι διαφάνειες ήταν σε αποχρώσεις του μπλε με διαφορές στην φωτεινότητα. Οι συνεργοί έπρεπε να υποστηρίζουν πως οι διαφάνειες δεν είναι μπλε, αλλά πράσινες! Σαν να λέμε ότι έπρεπε να πεις σε κάποιον πως ο ουρανός είναι πράσινος…

Παρόλο που η μειονότητα δεν φέρνει συμμόρφωση, ασκεί σημαντική επιρροή όταν είναι συνεπής. Μάλιστα, η επιρροή μιας συνεπής μειοψηφίας είναι σχεδόν το ίδιο ισχυρή με την επιρροή που ασκεί μια ασυνεπής πλειονότητας (Moscovici & Lage, 1976). Τώρα οι προοπτικές πως θα τουμπάρουμε την πλειοψηφία είναι πιο καλές, ε;

Άρα, τι καταφέρνει μία μειονότητα μέσω της άσκησης πίεσης; Ο Moscovici λέει την μεταστροφή, μια έμμεση, ιδιωτική αποδοχή της καινοτομίας που, αν και εμφανίζεται καθυστερημένα, είναι πιο πιθανό να οδηγήσει σε μόνιμη αποδοχή. Η συμμόρφωση με την πλειοψηφία συχνά οδηγεί σε μία προσωρινή, δημόσια, παθητική αποδοχή, όμως η πραγματική δύναμη μιας μειονότητας είναι στην ικανότητα της να οδηγήσει σε ενεργητική αποδοχή και ουσιαστική κοινωνική αλλαγή σε βάθος χρόνου.

Στο πλαίσιο της κοινωνικής διαμαρτυρίας και ακτιβισμού, πολιτικοί επιστήμονες, όπως η Chenoweth (2020), περιγράφουν τον «κανόνα 3.5%» που υποστηρίζει πως η κινητοποίηση μόνο του 3.5% του πληθυσμού κατά τη φάση κορύφωσης ενός κινήματος είναι ικανή να ρίξει κυβερνήσεις. Η Chenoweth μελέτησε εκατοντάδες ειρηνικές και βίαιες διαμαρτυρίες ανά τον κόσμο και κατέληξε στο «μαγικό αριθμό», στις συνθήκες και τα χαρακτηριστικά που οδήγησαν στην επιτυχή άσκηση της μειονοτικής επιρροής σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο. Εδώ είναι καλό να μην ξεχνάμε την προϋπόθεση για την μη εμφανή διαφορά στο status.

Λοιπόν, οι πιθανότητες να ασκήσουμε την επιρροή μας και να περάσει το δικό μας είναι λίγες, όμως αν παίξουμε σωστά τα χαρτιά μας, θα καταφέρουμε την παρέα να δοκιμάσει ένα καινούργιο εστιατόριο. Μία μικρή νίκη… που είναι υπενθύμιση της κρυφής δύναμης των λίγων. Από τις Σουφραζέτες του 19ου αιώνα έως την Greenpeace σήμερα, οι μειονότητες άνοιξαν και ανοίγουν το δρόμο για κοινωνική αλλαγή και πρόοδο.

Βιβλιογραφία:.

Chenoweth, E. (2020). Questions, answers, and some cautionary updates regarding the 3.5% rule. Harvard Kennedy School. https://www.hks.harvard.edu/sites/default/files/2024-05/Erica%20Chenoweth_2020-005.pdf

Dickerson, P. (2021). Κοινωνική επιρροή και ενδο-ομαδικές διαδικασίες., Κοινωνική ψυχολογία, παραδοσιακές και κριτικές προσεγγίσεις (σσ. 502–549). Κριτική

Moscovici, S. (1976). Social influence and conformity. Academic Press.

Moscovici, S., & Lage, E. (1976). Studies in social influence: III. Majority versus minority influence in a group. European Journal of Social Psychology, 6(2), 149–174. https://doi.org/10.1002/ejsp.2420060202

Moscovici, S., Lage, E., & Naffrechoux, M. (1969). Influence of a consistent minority on the responses of a majority in a color perception task. Sociometry, 32(4), 365–380. https://doi.org/10.2307/2786541

Φωτογραφικό Υλικο:

Φωτογραφία: AI Genarated από το Pixabay, Επεξεργασμένη στο Canvas https://pixabay.com/images/download/tylijura-ai-generated-9425703_1920.png