Single τον Φεβρουάριο: Μοναξιά ή Ελευθερία;

Από Μάγια Τσαμαδιά

Ο Φεβρουάριος έχει μια περίεργη ένταση. Οι βιτρίνες γεμίζουν καρδιές, τα stories γεμίζουν ζευγάρια και το TikTok παίζει ασταμάτητα το «14 Φλεβάρη» του Νίνο. Κάπου εμφανίζονται βίντεο με εντυπωσιακές εκπλήξεις, τεράστιες ανθοδέσμες, δώρα, δημόσιες δηλώσεις αγάπης. Τα σχόλια από κάτω γράφουν «Πού θα βρω κι εγώ έναν τέτοιο;» και τα likes πέφτουν βροχή.

Και κάπου ανάμεσα στο scroll, μπορεί να περάσει μια σκέψη — ή ένα ανεπαίσθητο σφίξιμο: «Μήπως όλοι ζουν κάτι μεγάλο κι εγώ απλώς παρακολουθώ;» Ο Φεβρουάριος μοιάζει να μετατρέπει τη συντροφικότητα σε δημόσιο γεγονός. Η αγάπη γίνεται θέαμα, οι σχέσεις γίνονται περιεχόμενο και το να είσαι single μοιάζει σχεδόν με ταυτότητα.

Για κάποιους είναι ένας ακόμη μήνας. Για άλλους ενεργοποιεί σύγκριση, αμφιβολία ή μια ήσυχη μελαγχολία. Το ερώτημα όμως δεν είναι απλώς «είμαι single;». Το ερώτημα είναι βαθύτερο: Αυτό που νιώθω είναι μοναξιά; Ή μήπως είναι ελευθερία που δεν έχω ακόμη ονομάσει έτσι;

Μοναξιά και μοναχικότητα: δεν είναι το ίδιο

Καταρχάς να διευκρινίσουμε μια κοινή παρανόηση. Στην ψυχολογία, η μοναξιά (loneliness) δεν ταυτίζεται με το να είναι κάποιος μόνος. Σύμφωνα με το γνωστικό μοντέλο των Perlman & Peplau (1981), η μοναξιά προκύπτει όταν υπάρχει απόσταση ανάμεσα στις σχέσεις που έχουμε και στις σχέσεις που επιθυμούμε. Είναι μια υποκειμενική εμπειρία έλλειψης σύνδεσης.

Μπορεί κάποιος να είναι σε σχέση και να νιώθει βαθιά μόνος.
Μπορεί κάποιος να είναι single και να νιώθει πλήρης.

Αντίθετα, η μοναχικότητα (solitude) – όταν είναι επιλεγμένη – μπορεί να έχει θετικά ψυχολογικά οφέλη. Έρευνες δείχνουν ότι ο χρόνος που αφιερώνει ο καθένας στον εαυτό του συνδέεται με αυτογνωσία, συναισθηματική ρύθμιση και δημιουργικότητα (Long & Averill, 2003).

Άρα το ζήτημα δεν είναι η απουσία σχέσης. Είναι η ποιότητα της σύνδεσης – πρώτα με τον εαυτό μας και έπειτα με τους άλλους.

Η κοινωνική πίεση της «κανονικότητας»

Παρότι ζούμε σε μια εποχή που μιλά για αυτονομία και προσωπική εξέλιξη, η ρομαντική σχέση εξακολουθεί να θεωρείται κοινωνικός «κανόνας». Η έννοια της couple normativity περιγράφει ακριβώς αυτή τη σιωπηλή υπόθεση: ότι η συντροφικότητα είναι η φυσική και επιθυμητή πορεία της ενήλικης ζωής.

Η κοινωνική ψυχολόγος Bella DePaulo έχει περιγράψει το φαινόμενο του singlism — τη συστηματική υποτίμηση ή στερεοτυπική αντιμετώπιση των single ατόμων. Ερωτήσεις όπως «Πότε θα βρεις κάποιον;» ή σχόλια τύπου «Μην ανησυχείς, θα έρθει» δεν είναι απλώς καλοπροαίρετες φράσεις. Μεταφέρουν ένα μήνυμα: ότι η παρούσα κατάσταση είναι προσωρινή ή ελλιπής.

Όταν ο Φεβρουάριος ενισχύει αυτό το αφήγημα, η εμπειρία του single ατόμου δεν είναι απλώς προσωπική. Είναι κοινωνικά φορτισμένη.

FOMO σχέσεων: όταν νιώθεις ότι μένεις πίσω

Το Fear of Missing Out (FOMO) περιγράφει το άγχος ότι οι άλλοι βιώνουν κάτι καλύτερο, πιο ολοκληρωμένο ή πιο χαρούμενο από εμάς. Σύμφωνα με τους Przybylski και συνεργάτες (2013), το FOMO συνδέεται με την απογοήτευση βασικών ψυχολογικών αναγκών: αυτονομίας, επάρκειας και συνδεσιμότητας (Self-Determination Theory).

Ο Φεβρουάριος – με την υπερπροβολή ρομαντικών σχέσεων – γίνεται ιδανικό έδαφος για συγκρίσεις. Η θεωρία της κοινωνικής σύγκρισης εξηγεί ότι αξιολογούμε τον εαυτό μας μέσα από τους άλλους (Festinger, 1954). Όταν βλέπουμε διαρκώς εικόνες «ευτυχισμένων» ζευγαριών, το μυαλό μας δεν θυμάται ότι πρόκειται για επιμελημένες και καλοστημένες θα έλεγε κάποιος στιγμές. Αντιθέτως, το αντιλαμβάνεται ως πραγματικότητα.

Και τότε εμφανίζεται η σκέψη: «Μήπως όλοι προχωρούν κι εγώ μένω πίσω;» Αυτή η σκέψη δεν αφορά μόνο τη σχέση. Αφορά την αίσθηση αξίας. «Κάνω εγώ κάτι λάθος; Μήπως τελικά δεν αξίζω ‘αγάπη’/ συντροφικότητα;»

Τι σημαίνει να είσαι single;

Ναι, ο Φλεβάρης φέρνει καρδούλες, σοκολάτες και TikTok γεμάτο ζευγαράκια. Και ναι, μπορεί να νιώσεις ότι μένεις πίσω. Αλλά να θυμάσαι: το να είσαι single δεν είναι αποτυχία. Είναι μια συνθήκη ζωής – και μάλιστα με προνόμια!

Μερικοί το βλέπουν σαν μεταβατικό στάδιο, άλλοι σαν επιλογή ή περίοδο «αποκατάστασης». Είναι η στιγμή να αναρωτηθείς: Τι θέλω πραγματικά; Τι με κρατάει πίσω; Τι θέλω να επαναπροσδιορίσω; Η ελευθερία να μην ανήκεις σε σχέση σου δίνει χώρο για αυτονομία και συναισθηματική ωρίμανση – και ναι, μερικές φορές και λίγο χαβαλέ.

Μοναξιά και ελευθερία δεν αποκλείουν η μία την άλλη. Μπορείς να επιθυμείς σύνδεση χωρίς να νιώθεις ανεπάρκεια. Μπορείς να είσαι μόνος χωρίς να νιώθεις αποτυχία. Η αξία σου δεν μετριέται από το αν κάποιος κρατά το χέρι σου στις 14 Φλεβάρη, αλλά από το πόσο συνδεδεμένος είσαι με τον εαυτό σου και πόσο αυθεντικά ζεις τις επιλογές σου.

Το να είσαι single δεν είναι έλλειψη – είναι έδαφος για προσωπική ανάπτυξη. Και ίσως το ερώτημα να μην είναι «Γιατί είμαι μόνος;» αλλά «Πώς θέλω να υπάρχω τελικά αυτήν την περίοδο της ζωής μου;».

Βιβλιογραφία:

●       DePaulo, B. M., & Morris, W. L. (2005). TARGET ARTICLE: Singles in Society and in Science. Psychological Inquiry, 16(2–3), 57–83. https://doi.org/10.1080/1047840X.2005.9682918

●       Festinger, L. (1954). A Theory of Social Comparison Processes. Human Relations, 7(2), 117-140. https://doi.org/10.1177/001872675400700202 (Original work published 1954)

●       Long, C. R., & Averill, J. R. (2003). Solitude: An exploration of benefits of being alone. Journal for the Theory of Social Behaviour, 33(1), 21-44.

●       Perlman, D., & Peplau, L. A. (1981). Toward a social psychology of loneliness. Personal relationships, 3, 31-56.

●       Przybylski, A. K., Murayama, K., DeHaan, C. R., & Gladwell, V. (2013). Motivational, emotional, and behavioral correlates of fear of missing out. Computers in Human Behavior, 29(4), 1841–1848. https://doi.org/10.1016/j.chb.2013.02.014

Φωτογραφία:

Η φωτογραφία του άρθρου δημιουργήθηκε χρησιμοποιώντας την δωρεάν εκδοχή της εφαρμογής Canva από την αρθρογράφο.